Historia słowiańskiej Chorwacji rozpoczyna się w VII
wieku naszej ery, kiedy Chorwaci osiedlili się na tych
obszarach. We wczesnym średniowieczu, prowadząca liczne
wojny Chorwacja, znajdowała się na granicy dwóch cywilizacji. W IX
wieku na jej obszarze przebiegała granica między Imperium Franków a
Bizancjum, od XI wieku granica między kościołem katolickim a
prawosławnym a od XV wieku granica między chrześcijaństwem a
islamskim Imperium Osmańskim. Od IX do XII Chorwacja była
niezależnym i samowystarczalnym księstwem a później królestwem, co
znajduje swoje potwierdzenie w wielu pisanych źródłach. Niekończące
się zbrojne konflikty z Wenecją, Bizancjum i Turkami zmusiły
Chorwatów do związków z dynastią Habsburgów. Konflikty jednak nie
ustawały a walczącym o swą niezależność Chorwatom udało się uzyskać
pełną państwowość w 1990 roku.
Liczne potężne imperia, które władały tymi obszarami na
przestrzeni wieków, pozostawiły wyraźne ślady w postaci
dziedzictwa kulturalnego o wielkim, światowym znaczeniu. Miasta na
wybrzeżu zostały w większości założone w czasach antycznych lub w
średniowieczu. Miasto Pula ze swoim doskonale
zachowanym rzymskim amfiteatrem, Łukiem Sergiusza i Świątynią
Augusta, podobnie jak Pałac Dioklecjana z IV wieku w
Splicie, później wkomponowany w średniowieczne
miasto a obecnie wpisany na listę światowego dziedzictwo UNESCO, to
największe zabytki starożytnej kultury na Chorwackim wybrzeżu.
Bazylika świętego Eufrazego w mieście Poreč,
zbudowana w VI wieku, to najpiękniejszy zabytek sztuki wczesnego
Bizancjum na całym obszarze morza Śródziemnego. Mozaika w bazylice
biskupa Eufrazego jest porównywalna do tej w kościele San Vitale w
Ravennie i uznawana za jeden z najwybitniejszych przykładów sztuki
mozaikowej w Europie.
Ta trójnawowa bazylika została również wpisana na listę światowego
dziedzictwa kulturalnego UNESCO w 1997 roku.
Wpływ stylu romańskiego jest widoczny w miastach Krk,
Rab i Trogir. Trogir to najlepiej zachowane
romańsko-gotyckie miasto w Europie Środkowo-Wschodniej. Jego
średniowieczne, otoczone murami, centrum ozdobione jest dobrze
zachowanymi zamkami i wieżami oraz licznymi kamienicami i budynkami
z okresów romańskiego, gotyckiego, renesansu i baroku.
Najważniejszym budynkiem w Trogirze jest katedra z portalem z roku
1240, wykonana przez mistrza Radovana. Jest to najważniejszy
zabytek sztuki romańsko-gotyckiej w Chorwacji.
Renesans jest charakterystyczny dla miast takich jak
Osor, Pag, Šibenik, Hvar, Korčula i Dubrownik. Dubrownik,
pieczołowicie rozplanowane miasto, budowane od XIII wieku, to
muzeum sztuki renesansu z pięknie zachowanymi murami miejskimi,
wieżami, budynkami publicznymi, kościołami, pałacami i letnimi
domami arystokratów.
Wszystkie te budynki zostały wzniesione w czasach istnienia
niezależnej Republiki Dubrownika, która płaciła wysokie podatki
Imperium Osmańskiemu w zamian za zachowanie swojej niezawisłości.
Dzięki temu, mogła ona spokojnie, czerpiąc zyski z handlu i
rybołówstwa, rozwijać się i rozbudowywać, zamieniając swe bogactwo
w architektoniczne dzieła sztuki. Dziś całe miasto jest pod ochroną
UNESCO.
Warto wspomnieć, że pośród kulturalnych zabytków w Chorwacji
znajduje się ogromna liczba starych kaplic z czasów
chorwackich narodowych władców. Szczególnie interesujące
są płaskorzeźby z charakterystyczną "plecioną ornamentacją".
Wykonane przez mistrza Buvina na początku XIII wieku, drewniane
wrota katedry w Splicie, na których przedstawiono sceny z życia
Chrystusa, zachowały się w wyjątkowo dobrym stanie.
Dzisiejsza sztuka współczesna jest przeplatana
motywami z historycznego, kulturalnego i architektonicznego
dziedzictwa. Pałace, atria i place stają się scenami tradycyjnych
przedstawień i międzynarodowych festiwali: Letni Festiwal w
Dubrowniku, Filmowy Festiwal w Puli, Lato w Splicie, Muzyczne
Wieczory w Zadarze i Osorze , Dni Chorwackiego Teatru...Czasem
pośród granej na żywo muzyki klasycznej, czy nawet współczesnej
techno, możesz usłyszeć tradycyjne dźwięki, a wśród światowej sławy
wokalistów, możesz poznać tradycyjny śpiew miejscowych, młodych
ludzi zwany "Klapa", który jest popularny w każdym miasteczku,
nawet w tych najmniejszych.
Ludność zamieszkująca chorwackie wybrzeże już od
niepamiętnych czasów zajmowała się żeglarstwem, budową statków,
rybołówstwem, produkcją wina i uprawą oliwek. Nawet w
dzisiejszych czasach czyste morze wciąż daje ludziom sól, która
jest suszona w tradycyjny sposób. Sól była przez wieki wymieniana
za inne dobra i stanowiła swoisty środek płatniczy. Najstarsze
wytwórnie soli znajdują się w mieście Ston (działające od XIII
wieku) a w czasach współczesnych Chorwacja jest zaopatrywana w sól
z wyspy Pag. Kolejny tradycyjny Chorwacki produkt - oliwki, były
przez wieki uznawane za składnik menu, ale były również symbolem
życia i lekarstwem. Piękne i długowieczne drzewa oliwne są ciągle
sadzone i nawadniane z miłością, tak aby nasi potomkowie mogli
rozkoszować się ich owocami, czy to spożywanymi prosto z drzewa,
konserwowymi, czy marynowanymi lub w postaci oliwy, bez której
wiele potraw by nie istniało.
Dzikie, aromatyczne liście rozmarynu, bazylia i koper są tak
charakterystyczne dla kuchni istryjskiej i dalmatyńskiej, jak
towarzyszące posiłkom wina. Poprzez swój kolor i smak, wina są
świadectwem potężnej siły słońca, tradycji oraz ciężkiej ludzkiej
pracy, zawartych w każdej kropli. Na niektórych z wysp winnice
sprawiają wrażenie jakby zsuwały się prosto do morza.
Chorwacka tradycja uprawiania winorośli wywarła
duży wpływ na całym świecie, a to dzięki dużym migracjom ludzi z
wysp, którzy szukali szczęścia w innych częściach świata. Znany
nowozelandzki producent wina Grgich (Grgič) pochodzi z chorwackiego
Braču. Wiele kalifornijskich winnic należy do potomków chorwackich
emigrantów.
Przyjemna woń śródziemnomorska, unosząca się nad wyspą Hvar, to
aromat lawendy, z której wytwarzane są wonne olejki, balsamy,
kremy, mydła i inne kosmetyki dostępne na całym wybrzeżu. Możesz je
kupić prawie wszędzie i zabrać jako prezent dla przyjaciół lub jako
pachnącą pamiątkę z wakacji. W krystalicznie czystych wodach możesz
poza muszlami, rybami, kałamarnicami i jeżowcami, znaleźć także
koralowce i gąbki. Uprawa gąbek była przez wiele pokoleń
zajęciem mieszkańców wyspy Krapanj. Choć ta tradycja jest
kultywowana w bardzo małym zakresie, wciąż możemy znaleźć miejsca
takie jak Zlarina, gdzie ludzie wyławiają i obrabiają
intensywnie czerwony adriatycki koralowiec.
Żeglarstwo i budowę statków mają tubylcy we krwi od
wieków a najczęściej przywoływanym przykładem jest z
pewnością, znany na całym świecie żeglarz z Korčuli, Marco Polo.
Dubrownik był zawsze domem konstruktorów łodzi, a niektóre z małych
warsztatów przetrwały na chorwackim wybrzeżu do dziś. Ryby, w które
morze obfituje, były z powodu skalistego wybrzeża i rzadkich opadów
deszczu, głównym pożywieniem lokalnych społeczności, nierzadko
umożliwiając im przetrwanie w trudnych czasach. Ryby łowi się we
wszystkich warunkach pogodowych, choć sieci nie zawsze się
napełniają. Potomkowie antycznych rybaków z Salije i Komižy teraz
łowią na oceanach przy amerykańskim i czilijskim wybrzeżu, a
pozostali miejscowi zaopatrują przetwórnie w mieście Rovinj oraz
liczne restauracje...
Dziś ryby łowi się nowoczesnymi sieciami, przy użyciu
specjalnych pułapek i lamp, w większości dla potrzeb turystyki lub
dla przyjemności. Jakkolwiek, według miejscowych koneserów,
złowiona własnymi siłami ryba, czy to grillowana, czy duszona,
smakuje po prostu najlepiej... Wiele tradycyjnych zajęć
może się rozwijać dzięki turystyce, która na chorwackim
wybrzeżu funkcjonuje się już od ponad stulecia, a 130 rocznica jej
początku była długo i hucznie obchodzona. Poza hotelarstwem, wiele
gałęzi turystyki ewoluowało poprzez te wszystkie lata. Początki
zdominowała turystyka zdrowotna oraz wszelkiego rodzaju zjazdy i
kongresy, które stopniowo ustępowały miejsca rodzinnym wczasom, a
obecnie Chorwackie wybrzeże przyciąga głównie amatorów
agroturystyki oraz sportów wodnych, zwłaszcza żeglarstwa i
nurkowania.
W Chorwacji znajdziesz to wszystko i jeszcze wiele więcej.
Naturalne piękno nietkniętego i zróżnicowanego krajobrazu, to
doskonałe otoczenie do uprawiania pieszych wędrówek, wspinaczki,
spływów kajakowych i raftingu, żeglowania, nurkowania,
paralotniarstwa i wielu innych. Jeśli jeszcze nie znasz żadnego z
tych sportów lub chciałbyś pogłębić swoje umiejętności, masz do
dyspozycji wiele szkół i szkółek, szczególnie żeglarskich i
nurkowych. Miłośnicy antyków i sztuki, entuzjaści archeologii mogą
odkrywać stare nadmorskie miasta, które mają do opowiedzenia swoje
historie, czego najlepszym przykładem jest Split, miasto liczące
1700 lat.
Ludzie z wysp mają wiele dobrych cech i, w
przeciwieństwie do tych, którzy tylko ciężko pracują, wiedzą jak
czerpać z życia piękno i przyjemność. W przybrzeżnych miastach, jak
w całym obszarze śródziemnomorskim, życie toczy się na ulicach i to
zarówno jeśli chodzi o kłótnie, jak i o rozrywki. Na ulicach ludzie
dyskutują, plotkują i śpiewają. Nasze pieśni, szczególnie typu
Klapa, słychać cały czas. Śpiewa się je przy pracy i odpoczynku, w
szczęściu i smutku, samotnie lub w towarzystwie. Z tego powodu, nie
może być zaskoczeniem, że najbardziej popularni chorwaccy
piosenkarze pochodzą w ogromnej większości z wysp lub wybrzeża. W
wolnym czasie, mężczyźni, zwłaszcza ci starsi grają w "boćanje",
tradycyjną chorwacką grę. W boćanje, podobnie jak w wielu innych
sportach, Chorwaci odnoszą wiele sukcesów. Kobiety z wybrzeża,
chlubią się również swoimi osiągnięciami i pięknem, które, przez
wielu uważane jest za wyjątkowe a potwierdzone wynikami lokalnych i
międzynarodowych konkursów piękności. Sądząc po treści tradycyjnych
pieśni, które są odami nie tylko do morza i wiatru, Chorwatki są
również dobrymi matkami. Kobiety przez wiele lat trudniły się, dziś
już zapomnianymi zawodami związanymi z produkcja lnu, przędzeniem i
haftowaniem. W okolicach Dubrownika, z wyrobu jedwabiu słynie
miejscowość Konavle, gdzie zachowały się tradycyjne domowe
warsztaty. Kobiety z Konavle same hodują swoje jedwabniki, karmią
je, gotują ich kokony a potem wyciągają delikatną nić i barwią na
żółto, czerwono i czarno. Koronki i hafty to specjalność wyspy Pag,
gdzie tradycja ta jest tak silna, że nabiera mitycznych podtekstów.
Dziś tradycyjne koronki są wciąż bardzo cenne, ale jednak nie tak
jak to bywało wcześniej.
Urok tego kraju to nie tylko piękno, które
widzimy, wonie, które czujemy, smaki, których próbujemy, ale
również wspaniali ludzie, którzy tu żyją, piękno ciała i ducha. Ale
najpiękniejsze, co może dać Ci Chorwacja, to wspomnienia, które
zabierzesz ze sobą do domu i którymi możesz podzielić się ze swymi
najbliższymi przyjaciółmi.
Wybrzeże
Chorwacja to 5835 kilometrów morskiego wybrzeża, co stanowi 74%
całego wybrzeża Adriatyku (Reszta wybrzeża należy do Włoch -16 %,
Albanii -5 %, Czarnogóry -3.3 %, Słowenii -0.5 %, oraz Bośni i
Hercegowiny -0.3 %). Linia brzegowa należy do najbardziej
urozmaiconych na świecie. Półwysep Istryjski, zajmujący
powierzchnię 3476 kilometrów kwadratowych, jest rozdzielony
pomiędzy trzy kraje: Chorwację, Słowenię i Włochy.
Sąsiedzka bliskość umożliwia odwiedzającym Chorwację złożenie
wizyty we włoskiej części Adriatyku. Miasto zbudowane na mokradłach
to z pewnością naturalny wybór. Wenecja, bo tak
się ono nazywa, była kiedyś prawdziwym władcą mórz a obecnie jest
popularnym celem wycieczek turystycznych, mieszczącym się na
czterech wyspach. Miasto, do którego obowiązuje zakaz wjazdu
samochodem, jest utkane labiryntem kanałów z nieodłącznymi
gondolami. Głównymi turystycznymi atrakcjami są: przejażdżka
gondolą, karmienie gołębi na Placu Świętego Marka, Most Westchnień
i niezliczone kościoły...
Wenecja to miasto do którego przylgnęła nieskończona liczba
epitetów. Jeden z nich to La Serenissima - najpogodniejsze, gdyż
przez wieki była Wenecja synonimem miasta zakochanych i artystów,
podobnie jak pisarzy, muzyków, malarzy, miastem magicznego szkła z
wyspy Murano i domem światowych festiwali filmowych. W dniach
karnawału można tu, podobnie jak w Rio, doświadczyć atmosfery
wspaniałej zabawy. Karnawałowy tydzień to pokaz wszelkiego rodzaju
radości i rozrywki, niekończąca się impreza.
Chorwacja dzieli Morze Adriatyckie również ze Słowenią, której
wybrzeże jest obdarowane wspaniałą przyrodą, zabytkowymi miastami i
fascynującą historią. Słoweńskie wybrzeże rozciąga się od zatoki
Koper, poprzez zatokę Piran, aż do ujścia rzeki
Dragonija. Piran to ulokowane na wybrzeżu miasto z dobrze
zachowanymi murami obronnymi otaczającymi centrum. Mury składają
się z dwóch równoległych ścian, wzniesionych w XV i XVI wieku. Do
turystycznych atrakcji należy Plac Tartijev oraz mieszczący się na
pobliskim wzgórzu kompleks kościoła świętego Jerzego, znany jako
Dom Wenecki, zbudowany w XV wieku jako rezydencja w stylu gotyckim.
Z czasów baroku zachowała się fontanna na Placu Tartijev oraz
"Barokowy Dom" z końca XVIII wieku.
Zwiedzanie Adriatyku wymaga również odwiedzenia południowej
części, czyli pięknego wybrzeża Czarnogóry .
Jedna z najbardziej niezwykłych zatok Adriatyku, Bokokotorska
(znana także jako Zatoka Chorwackich Świętych), znajduje się dziś
na terytorium Czarnogóry. Igalo i Herceg Novi stanowią najbardziej
popularne cele turystycznych wycieczek na czarnogórskim wybrzeżu.
Do Igalo dotrzeć można bardzo łatwo każdym środkiem transportu.
Dzięki bliskości dwóch międzynarodowych lotnisk (Dubrownik-Čilipi
oddalone o 26 km oraz Tivat o 22 km) oraz adriatyckiej
"Magistrali", łączącej miasto z Dubrownikiem, Mostarem, Trebinje,
Sarajewem oraz ze stolicą Czarnogóry Podgoricą, Igalo jest
połączone z Chorwacją, Bośnią i innymi częściami Europy. Istnieją
też połączenia promowe pomiędzy Włochami, Dubrownikiem, chorwackimi
wyspami i Barem (Czarnogóra).
Igalo i sąsiadujące z nim Herceg-Novi znajdują się nad
malowniczą zatoką w południowej części zatoki Bokotorski u podnóża
góry Orjen (1982m n.p.m.). Antyczni Grecy, Rzymianie i Ilirowie
osiedlali się nad zatoką i na sąsiadujących wzgórzach. Od tamtych
czasów wielkie potęgi takie jak Bizancjum, Wenecja, Imperium
Osmańskie, Austria podbijały i zdobywały ten obszar. Spacerując
ulicami Herzeg Novi możesz poczuć się jak na przechadzce przez
historię. Koniecznie musisz zobaczyć też rzymskie mozaiki w
Risanie, kościół Naszej Pani na Skałach, wystawę w przykościelnym
muzeum, czy inny cudowny kościół w Orovacu, zbudowany na stromej
skale, z której rozpościera się wspaniały widok na Zatokę Kotorską.
Później możesz odwiedzić Dobrotę i stare miasto Kotor, tryskającą
życiem Budvę oraz miasteczka Bečići, Milo, Sveti Stefan i Petrovac.
Jeśli odwiedzisz Bar, miasto z dumą ukaże Ci drzewo oliwne liczące
2000 lat, którego pień ma 10 metrów obwodu.
Odkrywanie Adriatyku musi się wiązać z odwiedzeniem północy lub
południa, zależnie od miejsca, z którego wyruszysz. Ale nawet jeśli
uważasz, że zobaczyłeś tam już wszystko, zawsze znajdzie się wiele
miejsc, zabytków i ludzi godnych uwagi... Ponieważ Adriatyk i jego
wybrzeże są rozdzielone pomiędzy wiele państw, kultur, zwyczajów i
tradycji, tworzą one wspaniałą mozaikę wiecznego piękna.
Chorwacka kuchnia, zwłaszcza z rejonów
nadmorskich, rozwijała sie w oparciu o zdrowe, naturalne
składniki, przygotowywane w tradycyjny sposób. Główne
potrawy to warzywa przygotowane w oliwie z oliwek, owoce morza i
ryby, baranina i kozie sery oraz towarzyszące posiłkom wino.
Warzywa gotuje się w małej ilości wody z dodatkiem oliwy z oliwek i
szczyptą aromatycznych ziół i przypraw. Ryby dusi się, gotuje lub
piecze na grillu. Mięso, zazwyczaj baraninę lub jagnięcinę, piecze
się na rożnie aby uzyskała prawdziwy smak.
Tradycje kulinarne regionu Adriatyku różnią się w smaku
i sposobie przygotowywania pożywienia zależnie od obszaru
Dzięki wiedzy na ten temat można rozpoznać charakterystyczne smaki
Istrii, rejonu zatoki Kvarner, czy Dalmacji.
Cechą charakterystyczną kuchni istryjskiej, jest obfite
stosowanie sezonowych darów natury, dzięki czemu
doświadczenie z kuchnią Istrii jest inne o każdej porze roku.
Jeśli odwiedzisz północną część Adriatyku, musisz koniecznie
spróbować specjału Istrii - szynki Pršut, suszonej
na wolnym powietrzu w czasie wiatru Bura. Kolejnym lokalnym
przysmakiem są wieprzowe kiełbasy grillowane lub
gotowane w winie, choć najbardziej znaną potrawą jest zdecydowanie
Maneštra, czyli gęsta zupa warzywna z kawałkami
suszonego mięsa. Ten region obfituje również w specjały z
ryb i owoców morza. Słone, smażone sardynki, sałatki z
małż, świeże gillowane lub gotowane ryby oraz Kvarnerskie krewetki
to ulubione potrawy sąsiednich Włochów, którzy często przyjeżdżają
tu na weekendy. Różne makarony i rizzotto
serwowane w oliwie z oliwek z lokalnymi truflami, najwyżej
cenionymi grzybami o wspaniałym aromacie, i z delikatnymi
szparagami, to tylko fragment bogactwa kulinarnego w jakim możesz
smakować odwiedzając te rejony.
Tradycyjne istryjskie desery są proste i
skromne, dzięki czemu są doskonałym ukoronowaniem
wybornych lokalnych posiłków. Fritule trochę
przypominające nasze pączki, to ulubiony deser zimowy, a
pinca to tradycyjna potrawa wielkanocna
składająca się z ciasta i jabłek. Gotowane lub
grillowane słodkie ravioli to przysmak, którym
możesz delektować się przez cały rok.
Kuchnia dalmatyńska jest mniej aromatyczna i lżejsza niż
istryjska. Bogato używa się świeżych, lekko gotowanych
owoców do dopełnienia i ozdoby dań takich jak: grillowana
ryba, zupa rybna, ośmiornica, ostrygi ze Stonu, krewetki i małże
"na buzaru" (duszone), "pašticada" z kluskami (znana także
jako dalmatyński gulasz), pieczone marynowane w rozmarynie mięso,
czy sławny ser Pag. To niektóre z dań, które każdy
pokocha. Oliwki - świeże lub słone - to także nieodzowne składniki
dalmatyńskiej kuchni, podobnie jak oliwa z
oliwek.
Typowy dalmatyński deser to przyjemność wynikająca z
prostoty. Najbardziej typowymi składnikami są
śródziemnomorskie owoce, suszone figi, rodzynki,
migdały; miód, szeroko znany przysmak z Dubrownika -
rožata, czyli karmelowy pudding z jajek, a także
chleb imbirowy z wyspy Hvar.
Doskonałym dopełnieniem dobrego posiłku lub jego
przedsmakiem jest wspaniałe lokalne wino. Winorośl
uprawiana na Chorwackim wybrzeżu, podobnie jak w całym regionie
Morza Śródziemnego, to roślina, która wymaga ciężkiej pracy, wiedzy
i szacunku. Pierwsze winnice na tym obszarze były założone przez
antycznych Greków. Wino z ich kolonii zwanej Issa (wyspa Vis) było
uznawane za najlepsze w całym antycznym świecie. Popularyzacja
produkcji wina miała miejsce w czasach starożytnego Rzymu za sprawą
żołnierzy, którzy przynosili ze sobą ziarna i zakładali winnice.
Urodzajna gleba i dostatek słońca zaowocowały w wyjątkowej jakości
wina, które szybko zyskało popularność i było eksportowane do
najdalszych zakątków Imperium.
Wielki podróżnik i uwodziciel Giaccommo Casanova napisał w swych
słynnych wspomnieniach, że zdarzyło mu się pić "fantastyczne wino
refošk" w Istrii. Żadni podróżnicy, arystokraci, czy poszukiwacze
przygód, podczas swych przygód nad Adriatykiem, nie potrafili
oprzeć się urokowi istryjskiego i dalmatyńskiego wina.
Winogrono i wino to nieodłączne elementy historii i
teraźniejszości tego regionu, w którym na zróżnicowanych
klimatycznie i geograficznie obszarach piastuje się winorośl,
dającą całą gamę różnych gatunków i smaków wina. Białe istryjskie
wino Malmsey stanowi wspaniałe dopełnienie szerokiej grupy potraw z
owoców morza. Teran to czerwone wino o rubinowym kolorze, którego
właściwości zdrowotne są powszechnie znane, a które doskonale
nadaje się do mięsa, gulaszów i dziczyzny. Zlačani Muscat z Istrii,
charakteryzujący się intensywnym aromatem dzikich goździków, pasuje
do słodkich, wyrafinowanych dań, takich jak dalmatyński Prošek,
który, dzięki intensywnej woni, zapewni niezwykłe doznania każdemu
koneserowi. Odnowiony gatunek Plavac z wyspy Hvar to niezastąpione
wino do przygotowywania potraw i dodatek do koziego sera. Jego
przyjemna wytrawność i wyróżniający się bukiet stymulują każde
podniebienie. Miasto Primošten słynie z wina Babić, a prawdziwe
"winne zagłębie", jakim jest półwysep Pelješac, oferuje znane wina
występujące pod nazwami Postup, Dingač, Kneževo czy Carsko.
Winne szlaki Adriatyku, doprowadzą Cię do
odkrycia piwnic, w których łagodne wina produkuje się według
odwiecznych, tradycyjnych receptur. Swój ulubiony gatunek możesz
zabrać ze sobą i podarować przyjaciołom jako pamiątkę
niezapomnianych wakacji.